Ο πονόλαιμος και ο πυρετός είναι πολύ συχνά συμπτώματα στα παιδιά, ιδιαίτερα κατά τους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες. Τις περισσότερες φορές οφείλονται σε ιογενείς λοιμώξεις και δεν χρειάζονται αντιβιοτικά.
Υπάρχουν όμως περιπτώσεις στις οποίες η αιτία είναι ο στρεπτόκοκκος της ομάδας Α (Streptococcus pyogenes), ένα βακτήριο που μπορεί να προκαλέσει στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα ή αμυγδαλίτιδα.
Το σημαντικό είναι να γνωρίζουμε πότε υπάρχει υποψία στρεπτοκοκκικής λοίμωξης, πότε χρειάζεται strep test και πότε είναι απαραίτητη η αντιβιοτική θεραπεία.
Τι είναι η στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα;
Η στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα προκαλείται από τον στρεπτόκοκκο της ομάδας Α. Είναι συχνότερη σε παιδιά σχολικής ηλικίας, ιδιαίτερα μεταξύ 5 και 15 ετών, ενώ είναι σπάνια ως αιτία τυπικής φαρυγγίτιδας σε παιδιά μικρότερα των 3 ετών.
Ο στρεπτόκοκκος μεταδίδεται κυρίως με στενή επαφή και μέσω των αναπνευστικών εκκρίσεων. Η μετάδοση είναι συχνότερη σε χώρους όπου τα παιδιά βρίσκονται πολλά μαζί, όπως το σχολείο και ο παιδικός σταθμός.
Ποια είναι τα συμπτώματα του στρεπτόκοκκου;
Η στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα συνήθως εμφανίζεται σχετικά απότομα.
Τα συχνότερα συμπτώματα είναι:
- πυρετός
- έντονος πονόλαιμος
- πόνος κατά την κατάποση
- κόκκινες και διογκωμένες αμυγδαλές, με ή χωρίς λευκά εξιδρώματα
- διογκωμένοι και ευαίσθητοι λεμφαδένες στον λαιμό
- πονοκέφαλος
- κοιλιακός πόνος
- ναυτία ή έμετος
- μικρές κόκκινες κηλίδες στον ουρανίσκο
- σε ορισμένες περιπτώσεις, χαρακτηριστικό εξάνθημα, όπως στην οστρακιά.
Στα παιδιά μικρότερα των 3 ετών η εικόνα μπορεί να είναι διαφορετική και λιγότερο χαρακτηριστική. Μπορεί να εμφανιστούν πυρετός, ευερεθιστότητα, μειωμένη όρεξη και ρινικές εκκρίσεις.
Πότε είναι πιο πιθανό να πρόκειται για ίωση;
Ορισμένα συμπτώματα συνηγορούν περισσότερο υπέρ μιας ιογενούς λοίμωξης.
Για παράδειγμα:
- βήχας
- καταρροή
- βραχνάδα
- επιπεφυκίτιδα
- στοματικά έλκη
- διάρροια.
Όταν υπάρχουν σαφή συμπτώματα ιογενούς λοίμωξης, συνήθως δεν χρειάζεται έλεγχος για στρεπτόκοκκο.
Αντίθετα, όταν ένα παιδί έχει πονόλαιμο χωρίς χαρακτηριστικά συμπτώματα ίωσης, η κλινική εξέταση από τον παιδίατρο και, όταν ενδείκνυται, ο εργαστηριακός έλεγχος βοηθούν στη σωστή διάγνωση.
Χρειάζεται strep test σε κάθε παιδί με πονόλαιμο;
Όχι.
Η κλινική εικόνα από μόνη της δεν μπορεί πάντα να ξεχωρίσει με ασφάλεια τη στρεπτοκοκκική από την ιογενή φαρυγγίτιδα, όταν δεν υπάρχουν σαφή συμπτώματα ίωσης.
Ο παιδίατρος αξιολογεί συνολικά την ηλικία του παιδιού, τα συμπτώματα και την κλινική εξέταση και αποφασίζει αν χρειάζεται διαγνωστικός έλεγχος.
Σε παιδιά μικρότερα των 3 ετών ο τυπικός στρεπτοκοκκικός πονόλαιμος είναι σπάνιος και ο έλεγχος δεν γίνεται συνήθως, εκτός εάν υπάρχουν ειδικοί λόγοι, όπως στενή επαφή με επιβεβαιωμένο περιστατικό ή άλλοι παράγοντες κινδύνου.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Οι βασικές εξετάσεις για την ανίχνευση του στρεπτόκοκκου είναι:
1. Strep test
Το rapid strep test γίνεται με λήψη δείγματος από τον φάρυγγα και δίνει αποτέλεσμα γρήγορα.
Ένα θετικό strep test σε παιδί με συμβατή κλινική εικόνα υποστηρίζει τη διάγνωση στρεπτοκοκκικής φαρυγγίτιδας και οδηγεί σε αντιβιοτική θεραπεία.
2. Καλλιέργεια φαρυγγικού
Η καλλιέργεια φαρυγγικού αποτελεί σημαντική εξέταση για την επιβεβαίωση της διάγνωσης.
Στα παιδιά και στους εφήβους, όταν υπάρχει συμβατή κλινική εικόνα και το rapid strep test είναι αρνητικό, συνιστάται επιβεβαίωση με καλλιέργεια φαρυγγικού.
Γιατί μπορεί το strep test να είναι αρνητικό ενώ το παιδί έχει στρεπτόκοκκο;
Το rapid strep test είναι γρήγορο και χρήσιμο, αλλά δεν έχει την ίδια ευαισθησία με την καλλιέργεια.
Επομένως, ένα αρνητικό rapid test δεν αποκλείει πάντοτε τη στρεπτοκοκκική λοίμωξη σε ένα παιδί με συμβατή κλινική εικόνα.
Για τον λόγο αυτό, στα παιδιά μεγαλύτερα των 3 ετών, ένα αρνητικό rapid test συνιστάται να επιβεβαιώνεται με καλλιέργεια φαρυγγικού.
Πότε χρειάζεται αντιβιοτικό;
Αν επιβεβαιωθεί στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα με θετικό rapid test ή θετική καλλιέργεια, χορηγείται αντιβιοτική θεραπεία σύμφωνα με τις οδηγίες του παιδίατρου.
Η πενικιλλίνη ή η αμοξυκιλλίνη αποτελούν τις συνήθεις θεραπείες πρώτης επιλογής, όταν δεν υπάρχει αντένδειξη.
Η διάρκεια της θεραπείας εξαρτάται από το αντιβιοτικό που χρησιμοποιείται. Για την πενικιλλίνη και την αμοξυκιλλίνη, το συνιστώμενο σχήμα για τη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα είναι συνήθως 10 ημέρες.
Η αντιβίωση δεν πρέπει να χορηγείται σε παιδιά με απλή ιογενή φαρυγγίτιδα.
Η σωστή διάγνωση είναι επομένως σημαντική τόσο για την αντιμετώπιση της στρεπτοκοκκικής λοίμωξης όσο και για την αποφυγή άσκοπης χρήσης αντιβιοτικών.
Γιατί είναι σημαντική η θεραπεία της στρεπτοκοκκικής φαρυγγίτιδας;
Η κατάλληλη αντιβιοτική θεραπεία:
- μειώνει τη διάρκεια των συμπτωμάτων,
- μειώνει τη μετάδοση του στρεπτόκοκκου,
- μειώνει τον κίνδυνο επιπλοκών.
Μία από τις σημαντικές επιπλοκές που επιδιώκουμε να προλάβουμε είναι ο οξύς ρευματικός πυρετός.
Μπορούν επίσης να εμφανιστούν τοπικές επιπλοκές, όπως περιαμυγδαλικό ή άλλου τύπου απόστημα, καθώς και άλλες λοιμώξεις.
Τι σημαίνει «φορέας» στρεπτόκοκκου;
Ορισμένα παιδιά μπορεί να έχουν στρεπτόκοκκο στον φάρυγγα χωρίς να εμφανίζουν συμπτώματα. Ονομάζονται φορείς.
Αυτό έχει σημασία γιατί ένα παιδί που είναι φορέας και ταυτόχρονα εμφανίζει μια ιογενή λοίμωξη μπορεί να έχει θετικό strep test, χωρίς ο στρεπτόκοκκος να είναι η αιτία των συμπτωμάτων.
Η διάκριση μεταξύ ενεργού στρεπτοκοκκικής λοίμωξης και φορείας δεν γίνεται πάντοτε μόνο από το αποτέλεσμα μιας εξέτασης. Χρειάζεται να συνεκτιμώνται η κλινική εικόνα και το ιστορικό του παιδιού.
Οι ασυμπτωματικοί φορείς συνήθως δεν χρειάζονται αντιβιοτική θεραπεία.
Πότε μπορεί το παιδί να επιστρέψει στο σχολείο;
Ένα παιδί με επιβεβαιωμένη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα μπορεί συνήθως να επιστρέψει στο σχολείο ή στον παιδικό σταθμό όταν:
- είναι χωρίς πυρετό και αισθάνεται καλά και
- έχουν περάσει τουλάχιστον 12–24 ώρες από την έναρξη της κατάλληλης αντιβιοτικής θεραπείας.
Ο ακριβής χρόνος μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με την περίπτωση και τις οδηγίες του παιδίατρου.
Πώς μπορούμε να περιορίσουμε τη μετάδοση;
Η καλή υγιεινή των χεριών και η αποφυγή στενής επαφής με άτομα που έχουν συμπτώματα βοηθούν στον περιορισμό της μετάδοσης.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να καλύπτεται το στόμα και η μύτη κατά τον βήχα ή το φτάρνισμα και να πλένονται συχνά τα χέρια.
Δεν συνιστάται να γίνεται προληπτικά strep test ή να χορηγείται αντιβιοτικό σε κάθε άτομο που ήρθε σε επαφή με παιδί με στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα. Υπάρχουν όμως ειδικές περιπτώσεις στις οποίες ο παιδίατρος μπορεί να συστήσει διαφορετική αντιμετώπιση.
Συχνές ερωτήσεις γονέων
Χρειάζεται strep test σε κάθε πονόλαιμο;
Όχι. Πολλές περιπτώσεις πονόλαιμου στα παιδιά οφείλονται σε ιούς. Όταν υπάρχουν σαφή συμπτώματα ίωσης, συνήθως δεν χρειάζεται έλεγχος για στρεπτόκοκκο.
Αν το strep test είναι αρνητικό, χρειάζεται αντιβιοτικό;
Όχι χωρίς επιβεβαίωση της διάγνωσης. Σε παιδιά άνω των 3 ετών με συμβατή κλινική εικόνα, ένα αρνητικό rapid strep test συνήθως χρειάζεται επιβεβαίωση με καλλιέργεια φαρυγγικού.
Μπορεί ένα παιδί να έχει στρεπτόκοκκο χωρίς να έχει πονόλαιμο;
Ναι, ορισμένα παιδιά μπορεί να είναι ασυμπτωματικοί φορείς. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε θετικό τεστ σε ένα παιδί με συμπτώματα οφείλεται απαραίτητα σε ενεργό στρεπτοκοκκική λοίμωξη.
Πόσες ημέρες χρειάζεται η αντιβίωση;
Για την πενικιλλίνη ή την αμοξυκιλλίνη, το συνιστώμενο θεραπευτικό σχήμα για στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα είναι συνήθως 10 ημέρες. Η θεραπεία πρέπει να ακολουθεί ακριβώς τις οδηγίες του παιδίατρου.
Πότε μπορεί να επιστρέψει το παιδί στο σχολείο;
Όταν είναι απύρετο, αισθάνεται καλά και έχει συμπληρώσει τουλάχιστον 12–24 ώρες κατάλληλης αντιβιοτικής θεραπείας.
Χρειάζεται επανέλεγχος μετά το τέλος της αντιβίωσης;
Στα παιδιά που έχουν ολοκληρώσει τη θεραπεία και είναι πλέον χωρίς συμπτώματα, ο επανέλεγχος συνήθως δεν είναι απαραίτητος. Ειδικές περιπτώσεις μπορεί να χρειάζονται διαφορετική αντιμετώπιση, σύμφωνα με την κρίση του παιδίατρου.
Συμπέρασμα
Ο πονόλαιμος στα παιδιά δεν σημαίνει απαραίτητα στρεπτοκοκκική λοίμωξη και δεν χρειάζεται κάθε παιδί αντιβιοτικό.
Η σωστή αξιολόγηση από τον παιδίατρο, η επιλογή των παιδιών που χρειάζονται strep test και η επιβεβαίωση της διάγνωσης όταν απαιτείται βοηθούν ώστε να χορηγείται αντιβίωση όταν πραγματικά χρειάζεται.
Σε περίπτωση υψηλού πυρετού, έντονου πονόλαιμου, δυσκολίας στην κατάποση, δυσκολίας στην αναπνοή, έντονης κακουχίας ή επιδείνωσης της κατάστασης του παιδιού, χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση.
Το άρθρο επιμελήθηκε η Παιδίατρος Κατερίνα Δημητρίου
Οι πληροφορίες έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστούν την κλινική εξέταση και την εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή.
Θα χαρώ πολύ να επικοινωνήσετε μαζί μου για να λύσουμε όλες τις απορίες σας.
Κατερίνα Δημητρίου, παιδίατρος- νεογνολόγος
ΠΗΓΕΣ: UPTODATE, CDC, IDSA.